სამხედრო ფლოტი

ქართულმა სამხედრო ფლოტილიამ არსებობა 1918 წლის მარტში დაიწყო, როდესაც ბათუმში ხელში ჩავიგდეთ რუმინეთის მიერ რუსეთისთვის დროებით გადაცემული დამხმარე კრეისერი NMS Regele Carol I, რომელსაც 4 ერთეული 152 მმ ქვემეხი ჰქონდა. თუმცა ბოლშევიკებმა შეძლეს გემის რუსეთში გატაცება და საბოლოოდ რუმინეთს დაუბრუნეს.

"კაროლ კარლი" რუმინეთში

სამხედრო ფლოტილიის უფროსის სამმართველოში 1919 წლის 29 ივლისს დამტკიცებული შტატით 8 ოფიცერი და მოხელე, ხოლო მექანიკურ სახელოსნოში 6 ხელოსანი მსახურობდა. საზღვაო სკოლაში 12 ოფიერი და ინსტრუქტორი იყო დასაქმებული.
დადგენილი იყო საზღვაო-ქვეითების ასეულის შტატიც, 122 ოფიცერის და საზღვაო-ქვეითს შემადგენლობით. ჩვენს ხელთ მხოლოდ შტატის დამადასტურებელი დოკუმენტი არსებობს და ამ ეტაპზე უცნობია არსებობდა თუ არა ეს ასეული რეალურად.

ფლოტილიის შემადგენლობა

სამხედრო ფლოტილიის შემადგენლობაში 1920 წელს აპრილის მდგომარეობით 5 ერთეული სადარაჯო კატარღა ("გრინპორტის" ტიპის. აშშ) იმყოფებოდა. აქედან სამი: N521 "მედგარი", N525 და N545 გამართულ მდგომარეობაში, ხოლო ორი (N523 და N526) საჭიროებდნენ კაპიტალურ რემონტს. გამართულ მდგომარეობაში სამი კატარღა იყო (უწოდებდნენ "გამანადგურებელს"), რომლებსაც შემდეგი სახელები მიენიჭათ: "ტარიელი", "პატარა კახი" და "ავთანდილი".

ფირმა "გრინპორტის" ხუთივე სადარაჯო კატარღა დამზადებული იყო აშშ-ში რუსეთის იმპერიის ფლოტისთვის 1915-1917 წლებში. შავი ზღვის რუსულ სამხედრო ფლოტს 31 გრინპორი ჰქონდა შეიარაღებაში.
ტექნიკური მონაცემები: წყალწყვა: 14.5 ტონა; ძრავი: 525 ც.ძ. (ბენზინზე მომუშავე ორი ძრავი); სიჩქარე: 21 კვანძი; სიგრძე 18 მეტრი; სიგანე: 3 მეტრი.
შეიარაღება: 2 ერთეული 47 და 37 მმ ავტომატური ქვემეხები. 2 ერთეული 7.62 მმ ტყვიამფრქვევი. კატარღაზე 6, ან 8 მეზღვაური მსახურობდა.
კატარღები არ იყო გათვლილი ღია ზღვაში შორს გასვლებზე, რადგან 3-4 ბალზე დიდ ტალღებში მოქმედება უჭირდათ, მაგრამ ეფექტურად მოქმედებდნენ ნაპირთან ახლოს, რეიდზე და მდინარეებზე.

გრინპორტის გამოყენების ეპიზოდი

სამხედრო ფლოტილიის საომარი გზა შესწავლილი არაა. მოვიყვანთ მხოლოდ ერთ ეპიზოდს. 1919 წლის 2 დეკემბერს დენიკინის ჯარის საბრძოლო გემმა გაგრის ტრავერსზე დააკავა სოხუმიდან გამოსული ქართული ფლოტილიის კუთვნილი ტრანსპორტი "ჭოროხი", რომელსაც 150 სახალხო გვარდიელი, 30 ტონაზე მეტი ხორბალი და სხვა ტვირთი გადაჰქონდა. საპასუხოდ 6 დეკემბერს ქართულმა კატარღებმა დაატყვევეს დენიკინის ჯარის კუთვნილი ტრანსპორტი, რასაც ქ. ფოთის მიმართულებით (8 კმ დაშორებაზე) რუსულ გემ "დუნაის" გამოჩენა მოჰყვა. მის შესახვედრად გაემართა "ტარიელი", დუნაიმ ისარგებლა ქვემეხების სიძლიერით და 76 მმ დაწყვილებული ქვემეხებიდან ცეცხლი გაუხსნა კატარღას (სულ გაისროლეს 19 ზალპი). "ტარიელმა" მანევრირება დაიწყო, მიუახლოვდა "დუნაის" და 25 ჭურვი ესროლა, საიდანაც სამი გაარტყა. დაზიანებული "დუნაი" გატრიალდა და რუსეთისკენ წავიდა.

საბრძოლო ტრანსპორტი "მიხეილი"

გემი "მიხაკო" 1918 წელს ქართული სამხედრო ფლოტილიის ფლაგმანი იყო და აქტიურად გამოიყენებოდა საბრძოლო მოქმედებებში. შეიარაღება: 2 ერთეული 76 მმ ქვემეხი (დიდი ალბათობით: Mark 2 – 1898 წ.), 2 ერთეული გოჩკისის 37 მმ ავტომატური ქვემეხი.
"მიხეილი" 1918 წლის გაზაფხულზე იბრძოდა ბათუმის ტრავერსზე (ბოლომ დატოვა ქალაქი მასზე ჩაბმული ბარჟით) და ტუაპსე-სოხუმის მიმართულებით. გემს გადაყავდა დესანტი და გადაქონდა სამხედრო ტვირთი, პარალელურად საცეცხლე მხარდაჭერას უკეთებდა ქვეით ნაწილებს ნაპირზე.
ქ. სოჭის ოპერაციის დროს "მიხეილმა" და კატერმა "მედგარმა" ზუსტი ცეცხლი გაუხსნეს ბოლშევიკების არტილერიას, რამაც მოწინააღმდეგის რიგებში პანიკა გამოიწვია. ამ ბრძოლაში მიხეილიც დაზიანდა. ეკიპაჟის ყველა წევრი დაჯილდოვდა წმ. გიორგის ჯვრით.
ქ. ტუაპსეს ოპერაციისას "მიხეილმა" გადასხა ქვეითი დესანტი მტრის ზურგში და შეებრძოლა მოწინააღმდეგის არტილერიას. ოპერაცია სახალხო გვარდიის გამარჯვებით დასრულდა და ბოლშევიკები გაიქცნენ ქალაქიდან.
ტუაპსეს მეორე ბრძოლის დროს "მიხეილმა" კვლავ გადასხა 140 კაციანი დესანტი, რომელიც პირველი შეებრძოლა ბოლშევიკების მრავალრიცხოვან დანაყოფს. ამავე დესანტის ევაკუაციისას გემმა გახარჯა მთელი საბრძოლო მარაგი, ნაპირიდან მასირებული ცეცხლის მიუხედავად საკუთარი ბორტით გადაეფარა ნაპირიდან გამოსული ნავები და დესანტი იხსნა დაღუპვისგან. დაზიანებული გემი ოჩამჩირეში ჩამოვიდა. "მიხეილი" მონაწილეობდა აფხაზეთში მოქმედი ოსმალური დესანტის განადგურებაში და სწორედ მიხეილმა გაიყვანა დანებებული მოწინააღმდეგე ოსმალეთისკენ.
შეუჩერებელი ექსპლუატაციის გამო გემის აგრეგატები საჭირობდნენ რემონტს, მაგრამ ამის დრო არ იყო და მეზღვაურებს ავარიულ რეჟიმში უწევდათ მუშაობა.
საბრძოლო ოპერაციების გარდა გემი ასრულებდა ტრანსპორტის როლს და განუწყვეტლივ გადაყავდა სახალხო გვარდიის დანაყოფები და ტვირთები. 21 სექტემბერს, მორიგი რაზმის გაგრასთან გადასხმისას გემი შტორმში მოჰყვა და ნაპირზე გაირიყა. 1919 წლის თებერვალმდე ცდილობდნენ მის ამოყვანას, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზების გამო ვერ მოხერხდა და გემი დაიღუპა.

ფლოტილიის შემადგენლობაში რამდენიმე ათეული, ძირითადად მობილიზაციით ჩამორთმეული სამოქალაქო ტრანსპორტი და კატარღაც შედიოდა. სრული სია შეგიძლიათ ნახოთ აქ: საქართველოს რესპუბლიკის კუთვნილი მცურავი საშუალებების სია. 26 აპრილი, 1920 წ.

1921 წლის ოკუპაციის დროს გრინპორტის კატარღები გემებს ჩაუბეს და კონსტანტინოპოლში წაიღეს.